Zmiany w zasadach odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółek

Na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów opublikowano projekt ustawy nowelizującej Ordynację podatkową (nr projektu UC138), który zakłada istotną przebudowę zasad odpowiedzialności podatkowej członków zarządu spółek kapitałowych. Projekt ma charakter systemowy i stanowi reakcję na linię orzeczniczą Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), wyznaczającą standardy ochrony prawa do obrony w sprawach dotyczących odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe spółek. Uznano, że dotychczasowe działania – w tym wydanie interpretacji ogólnej Ministra Finansów i Gospodarki – nie gwarantują wystarczającej zgodności z prawem unijnym, dlatego niezbędna jest zmiana przepisów ustawowych, w szczególności art. 116 Ordynacji podatkowej.

Aktualny model odpowiedzialności członków zarządu

Na podstawie art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa członkowie zarządu spółek kapitałowych ponoszą solidarną odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki, jeżeli egzekucja wobec samej spółki okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność ta obejmuje zobowiązania, których termin płatności przypadał w czasie sprawowania funkcji przez daną osobę.

W praktyce problematyczne było to, że członek zarządu – jako tzw. osoba trzecia – nie uczestniczył w postępowaniu wymiarowym prowadzonym wobec spółki. Nie miał więc wpływu na ustalenia dotyczące istnienia zobowiązania ani jego wysokości. W postępowaniu dotyczącym własnej odpowiedzialności mógł zasadniczo powoływać się wyłącznie na przesłanki egzoneracyjne, a więc:

• wykazać, że w odpowiednim czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, otwarto postępowanie restrukturyzacyjne lub zatwierdzono układ,
• udowodnić brak winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości,
• wskazać majątek spółki pozwalający na zaspokojenie zaległości w istotnej części.

Wyroki TSUE jako podstawa nowelizacji

Impulsem do zmian stały się wyroki TSUE z 27 lutego 2025 r. (sprawa C-277/24) oraz z 30 kwietnia 2025 r. (sprawa C-278/24).

W pierwszym z nich Trybunał analizował, czy członek zarządu powinien mieć możliwość podważenia ustaleń organu podatkowego odnoszących się do zobowiązań spółki. W drugim orzeczeniu skoncentrowano się na zasadach przypisywania winy w kontekście braku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Choć TSUE nie orzekł wprost o niezgodności polskich przepisów z prawem Unii, podkreślił konieczność ich interpretowania w zgodzie z zasadą proporcjonalności, pewności prawa oraz równego traktowania. Szczególne znaczenie przypisano prawu do obrony, rozumianemu jako:

• dostęp do materiału dowodowego,
• możliwość kwestionowania ustaleń faktycznych i ocen prawnych przyjętych w postępowaniu wobec spółki.

Najważniejsze kierunki zmian w art. 116 Ordynacji podatkowej

Projekt nowelizacji zakłada modyfikację przepisów w trzech zasadniczych obszarach.

1. Możliwość podważania ustaleń dotyczących spółki
   Członek zarządu ma uzyskać wyraźne uprawnienie do kwestionowania zarówno ustaleń faktycznych, jak i kwalifikacji prawnej dokonanych w decyzji podatkowej wydanej wobec spółki. Oznacza to odejście od dotychczasowego podejścia, w którym rozstrzygnięcie wobec spółki w praktyce przesądzało o zakresie odpowiedzialności osoby trzeciej.
2. Gwarancja dostępu do akt sprawy spółki
   Projekt przewiduje zapewnienie członkowi zarządu dostępu do akt postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki. Rozwiązanie to ma umożliwić realne korzystanie z prawa do obrony oraz skuteczne formułowanie zarzutów wobec ustaleń organu.
3. Doprecyzowanie przesłanek braku winy
   Nowelizacja doprecyzowuje zasady uwolnienia się od odpowiedzialności poprzez wykazanie braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Celem jest ujednolicenie standardów przypisywania odpowiedzialności i dostosowanie ich do wymogów prawa unijnego.

Skutki dla praktyki

Planowane zmiany mogą znacząco wpłynąć na przebieg postępowań dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych. Organy podatkowe będą zobowiązane do szerszego uwzględniania argumentów podnoszonych przez osoby trzecie oraz do zapewnienia im rzeczywistego dostępu do materiału dowodowego.

Z perspektywy członków zarządu projekt wzmacnia gwarancje procesowe i poprawia ich pozycję w sporze z organem podatkowym. Jednocześnie można spodziewać się większej liczby sporów obejmujących nie tylko przesłanki egzoneracyjne, lecz także samo istnienie i wysokość zobowiązania podatkowego spółki, co może zwiększyć złożoność i czas trwania tych postępowań.

Dalsze etapy prac

Projekt znajduje się obecnie w toku prac legislacyjnych. Przyjęcie nowelizacji przez Radę Ministrów planowane jest na I–II kwartał 2026 r.